ليالى اندر اينجا همچو اشباح * ليالى اندر آنجا همچو ارواح بدان بر اين نمط ايام و اشهر * كه مىآيد پديد از ماه و از خور شب قدر اندرين نشأه نمودى * بود از ليلة القدر صعودى چو ظلى روز اينجا روزها را است * كه يوم اللّه ، يوم القدر اينجا است مر انسانى كه باشد كون جامع * شب قدر است و يوم اللّه واقع تبصره : از جمع بين دو وجه مذكور در بيان ليلة القدر دانسته مىشود كه مراد از ليلة القدر در إِنَّا أَنْزَلْناهُ فِي لَيْلَةِ الْقَدْرِ ، إِنَّا أَنْزَلْناهُ فِي لَيْلَةٍ مُبارَكَةٍ « 1 » خود حضرت خاتم صلّى اللّه عليه و إله و سلّم است كه منزل فيه و منزل اليه در حقيقت يكى است و منزل فيه ، صدر مشروح آن جناب است ، أَ لَمْ نَشْرَحْ لَكَ صَدْرَكَ ، نَزَلَ بِهِ الرُّوحُ الْأَمِينُ عَلى قَلْبِكَ « 2 » هر چند ظرف زمان آن به لحاظ نشأه عنصرى يكى از همين ليالى متعارف است چه اينكه انسان كون جامع را كه ليلة القدر و يوم اللّه است به لحاظ اين نشأه مادى متى است كه وجود ظلى عنصرى او در امتداد ظرف زمان است پس منزل فيه در حقيقت و واقع قلب آن حضرت است و بعد از آن به لحاظ ظرف زمان منزل فيه اليلة القدر زمانى است كه منزل فيه به لحاظى در منزل فيه است و هر دو وعاى منزل فيه‌اند ، چنان كه هر انسان عنصرى نسبت وعاى علمش هنگام تلقى معانى با وعاى زمان او چنين است . فافهم . در تفسير عرائس البيان ناظر به اين مطلب سامى و تفسير انفسى است كه گويد : ليلة القدر هى البنية المحمدية حال احتجابه عليه السّلام فى مقام القلب بعد الشهود الذاتى لان الانزال لا يمكن الا فى هذه البنية فى هذه الحالة . و القدر هو خطره عليه السّلام و شرفه

--> ( 1 ) . دخان / 3 . ( 2 ) . شعراء / 194 .